Mniejszości narodowe w Polsce: szczególne prawa językowe

Mniejszości narodowe na terenie Polski mają specyficzny katalog praw wynikających z ich przynależności etnicznej. Dotyczą one rzecz jasna również języka, jakim władają, co dla tłumacza może być dodatkową wskazówką przy kontaktach z nimi. Przedstawiciele mniejszość narodowych bowiem, mimo, iż przebywają na terenie państwa, którego nie są rodowitymi obywatelami, dążą zwykle do zachowania swojej tradycji, kultury i języka.

Prawa mniejszości narodowych w kontekście językowym

Osoby należące do mniejszości mają w naszym kraju prawo do:

  • Używania i pisowni swoich imion i nazwisk zgodnie z regułami swojego języka, w szczególności do rejestracji ich w aktach stanu cywilnego i wpisaniu do dokumentów tożsamości. Jeżeli nazwiska i imiona tych osób zapisane są w alfabecie innym niż łaciński, wówczas podlegają transliteracji.
  • Swobodnego posługiwania się językiem mniejszości zarówno w życiu prywatnym, jak i publicznym. Mogą więc zarówno upowszechniać informacje w swoim rodzimym języku, jak i właśnie w nim nauczać oraz pobierać naukę (np. w szkołach).
  • W niektórych gminach zgodnie z przepisami prawa, oprócz urzędowego może funkcjonować język pomocniczy. Wówczas mniejszość może posługiwać się nim na przykład w korespondencji urzędowej. Dotyczy to gmin, gdzie przynajmniej 20% mieszkańców stanowią osoby o zagranicznym rodowodzie.
  • W języku pomocniczym mogą się także pojawiać na tablicach nazwy miejscowości (najpierw polska, później obca), a także nazwy obiektów fizjograficznych, takich jak góry, doliny, rzeki, jeziora, wodospady, wyspy i półwyspy, kompleksy leśne, zatoki, wyżyny. Dotyczyć to może także nazw ulic. Uwaga jednak: dodatkowe nazwy nie mogą nawiązywać do tych z lat 1933 – 1945, a więc nadanych przez władze III Rzeszy albo przez ZSRR.

Oświata i kultura w związku z posługiwaniem się językiem mniejszości

Organy władzy publicznej mają obowiązek zapewnić wystarczające środki w celu wspierania działalności zmierzającej do ochrony i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości. W związku z tym przyznawane są dotacje na działalność instytucji kulturalnych, miejsc związanych z tradycją mniejszości, wspieranie programów radiowych, działalności świetlicowej, prowadzenia bibliotek, edukację, propagowanie wiedzy o danej narodowości.Jeśli do szkoły podstawowej chodzi przynajmniej siedmioro, a do ponadgimnazjalnej minimum czternaścioro uczniów należących do mniejszości narodowej, tworzone są dla nich specjalne oddziały, najczęściej z nauczycielami przekazującymi program nauczania w ich ojczystej mowie.
Rola tłumacza w funkcjonowaniu mniejszości narodowych w Polsce
Nasz system prawny dostosowany jest więc do funkcjonowania zgodnego z potrzebami mniejszości narodowych. Jest to jednak także dodatkowy aspekt działania tłumaczy – to oni bowiem często mają oni bezpośredni kontakt z mniejszościami narodowymi. Dotyczy to zarówno przekładów pisemnych, jak i ustnych. Dobrze jest więc w biurze tłumaczeń zlokalizowanym na obszarach kraju, gdzie przedstawicieli mniejszości jest więcej, zatrudniać także tłumaczy biegle władających ich językami. Często gwarantuje to sporo dodatkowych zleceń.